Leiderschap in een ‘liquid society’

We leven in een boeiende tijd. Een tijd van majeure ontwikkelingen en overgangen. Niet alleen de overgang van een door productie en dienstverlening gedomineerde economie naar een kennis- en innovatie-economie, maar ook – in de woorden van socioloog Zygmunt Bauman – een ‘liquid society’. Een vloeibare samenleving waarin de oude zuilen, instituties en zekerheden verdampt zijn en de mens zijn eigen individuele weg zoekt. Volgens Jan Rotmans geen tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperk. In het boek Leadership 2030 van Vielmetter en Sell wordt een zestal megatrends geformuleerd. Ontwikkelingen met een horizon van tien tot dertig jaar, waarmee ook het normen- en waardenpatroon van de samenleving verandert. 

Deel via LinkedIn

De eerste trend is Globalisering 2.0, ook wel glocalisation genoemd. Groei van het economische speelveld naar een wereldwijde maar sterk gelocaliseerde scope, met voormalige ontwikkelingsgebieden als gelijkwaardige businesspartners, consumenten en eigenaren. Als tweede de crisis op het gebied van milieu & duurzaamheid. De transformatie van processen en businessmodellen en corporate social responsibility (MVO) als vitaal marktissue. Een derde trend is Individualisering: power to the person. Groeiende impact van persoonlijke behoeften en pluriforme waarden, los van zuil of doelgroep, wat leidt tot differentiatie, maatwerk, diversiteit, netwerkverbanden en vluchtige loyaliteiten. Digitalisering, trend 4, biedt open informatie en virtuele collectiviteit: nieuwe verhoudingen tussen leveranciers en afnemers; de digitale generaties als consument, werknemer én stakeholder. Ook in demografie zijn er verschuivingen. Bevolkingsgroei en veroudering leidt tot toenemende druk op sociale structuren en verhoudingen, met tegelijkertijd talentschaarste, generatiekloven en diversiteitsvraagstukken. De laatste en zesde megatrend is technologie, met name in combinatie van bio, nano en cognitietechnieken. De bundeling van kennis en technieken forceert product/markt/distributie-vernieuwing, vaak disruptief, en leidt tot een kennisgedreven economie, met nadruk op ontwikkeling & innovatie en kennisintensief organiseren.

Disrupties zijn van alle tijden, maar de laatste tien, twintig jaar is hun aantal geëxplodeerd. Het is voor vele ondernemers de vraag of hun bedrijfsmodel over vijf jaar nog bestaat. Er is een enorme toename van de hoeveelheid en variëteit van stimuli die op organisaties afkomen en van de variëteit aan responses waarmee organisaties daarop kunnen en moeten inspelen. Organisaties moeten steeds sterker acteren als flexibele systemen, die inspelen op een veranderende werkelijkheid en oplossingen voor diffuse vraagstukken moeten vinden, in nauwe samenhang met hun omgeving. Dergelijke complexe vraagstukken vragen om andere vormen van organiseren dan vanuit afgebakende functies en afdelingen die van tevoren vastgestelde doelen nastreven. Voor de huidige context zijn andere zaken belangrijk: leren, adapteren, innoveren, omgaan met snelheid, dynamiek, meervoudigheid, onzekerheid.

Wat betreft de vorm en inrichting van organisaties zie je dat complexe dynamieken steeds relevanter worden. Organisaties moeten daarom inzetten op flexibiliteit, innovatiekracht en verbindingsvermogen. Ook is zaak om bestaande netwerken in grotere verbanden te integreren.  Voor leiders van de toekomst betekent dit een heel ander perspectief dan waarin de vorige managementgeneraties zijn gevormd en opgeleid. Voor grote ego’s is daarin geen plaats meer. Tina Turner zei het al: ‘We don’t need another hero’.

 

Door Freek Peters.

Freek Peters is hoogleraar, sparringpartner én organisatieadviseur met leiderschap in een liquid society als een van zijn expertisegebieden. Meer weten over leiderschap in een liquid society of op zoek naar een ervaren spreker? Neem vrijblijvend contact met ons op!